De ijskaart is leeg, de sloten zijn warm en de schaatsen liggen in het vet. Wie in juli of augustus natuurijs zoekt, komt maar bij één ding uit: waterijs. Een raketje uit de vriezer is, heel letterlijk, bevroren water. Daarmee is het in de zomer het enige natuurijs van dit moment.
Dit artikel is een knipoog, maar wel één met echte ijskunde erin. Want waterijs en natuurijs hebben meer met elkaar te maken dan je denkt.
Waterijs is ook gewoon bevroren water
Een waterijsje bestaat grotendeels uit water, met suiker, sap en kleurstof. En net als bij de sloot voor de deur begint alles bij het vriespunt. Alleen: suiker verlaagt dat vriespunt. Waar een sloot bij 0 °C dichtgaat, moet een waterijsje in de fabriek naar zo'n −25 °C om echt hard te worden. Hoe meer suiker, hoe zachter het ijsje aanvoelt.
Ook de snelheid van bevriezen ken je van de ijsbaan. Langzaam bevroren water vormt grote, heldere kristallen: op de sloot heet dat zwart ijs, het sterkste ijs dat er is. Snel bevroren water vol lucht en suiker blijft troebel en zacht: dat is je raketje. Wie het naadje van de kous wil weten, leest Hoe ontstaat natuurijs?
Toen natuurijs nog in de limonade dreef
Vóór de vriezer was er maar één bron van ijs: de winter. In de negentiende eeuw werd natuurijs in blokken uit meren en grachten gezaagd en opgeslagen in ijskelders, onder een dikke laag stro en zaagsel. Daar hield het zich verrassend goed, soms tot diep in de zomer.
Rond die blokken ontstond een complete ijshandel. IJs uit Noorwegen en Amerika ging per schip de wereld over, en wie het kon betalen, koelde er zijn drankjes en zijn viskraam mee. Het waterijsje zelf is volgens de overlevering een ongelukje: in 1905 liet de elfjarige Frank Epperson een beker limonade met roerstokje buiten staan in de vrieskou. De volgende ochtend was het eerste ijsje op een stokje een feit. Natuurijs dus, avant la lettre.
Wat doet een schaatser in de zomer?
Waterijs eten, uiteraard. Maar er is meer te doen terwijl je wacht op de vorst:
- Schaatsen onderhouden. Laat ze slijpen, vet ze in en controleer het leer. Welke schaats bij welk ijs past, staat in Welke schaatsen voor natuurijs?
- Conditie op peil houden. Skeeleren is niet voor niets de zomersport van schaatsers: de beweging lijkt sprekend op de schaatsslag.
- De winter voorbereiden. Lees alvast Veilig schaatsen op natuurijs, zodat je bij de eerste vorst weet waar je op let.
- Je favoriete plekken verkennen. Zomer is de tijd om te zien waar het water ondiep en beschut ligt. Precies daar komt straks het eerste ijs.
Van waterijs naar natuurijs
Ergens in de komende maanden zakt de temperatuur, kleuren de eerste locaties op de ijskaart en ruilen we het raketje weer in voor de ijzers. Tot die tijd geldt: het enige natuurijs van dit moment haal je uit de vriezer, en dat is prima.
Wil je er als eerste bij zijn als het échte natuurijs komt? Zet je favoriete locaties vast klaar op de ijskaart en meld je aan voor het ijsalert. Dan hoor je het zodra de sloot het overneemt van het stokje.