Een ijsgolf is de korte periode (meestal vijf tot tien dagen) waarin aanhoudende vorst delen van Nederland schaatsbaar maakt. Sinds 2018 gebeurde dat zes keer: eind februari 2018, februari 2021, december 2022, januari 2024, februari 2025 en de winter van 2025/26. Deze kroniek reconstrueert alle zes de golven uit duizenden meldingen van een actieve schaatscommunity, geanonimiseerd en samengevat. Wie de golven naast elkaar legt, ziet telkens hetzelfde patroon: ondiep water eerst, dan de meren, en de dooi komt altijd eerder dan je hoopt.
Februari–maart 2018: de Siberische kou
Eind februari 2018 trok de 'Siberische' kou over Nederland. Het noorden was er het eerst bij: op 25 februari schaatsten al zo'n dertig mensen op de ondergelopen Ryptsjerksterpolder bij Leeuwarden. Op 27 en 28 februari volgden het Leersumse Veld en het Drontermeer bij Elburg, en zelfs een spontane ijsvloer langs de A7 bij Groningen, waar ruim zeventig auto's in de berm stonden en meer dan honderd mensen het ijs op gingen. De harde oostenwind zorgde intussen overal voor verraderlijke windwakken.
Op donderdag 1 maart ging het land echt open: de Molenpolder bij Tienhoven, de IJssel-uiterwaarden bij Zwolle, de Langeraarse Plassen en vooral het gebied rond Giethoorn en Dwarsgracht. Vrijdag 2 maart was de topdag, met zwart ijs in de Alblasserwaard tot aan Kinderdijk, tochten van tien kilometer, en koek-en-zopie met muziek op het IJsselmeer bij Hindeloopen. In Steenwijkerland werd de drukte zo groot dat dorpen werden afgesloten. Een nacht sneeuw legde het Groene Hart stil; Noord-Holland en de kop van Overijssel kregen nog één mooie dag met tochten van twintig kilometer door Waterland. Zaterdagmiddag 3 maart sloeg de dooi toe en binnen een dag veranderde het ijs in pap.
De beste locaties van 2018: Giethoorn/Dwarsgracht, de Weerribben (Ossenzijl en Kalenberg), de Vuntus bij Loosdrecht, de Alblasserwaard richting Kinderdijk, de Molenpolder en het Leersumse Veld.
Februari 2021: sneeuwstorm Darcy en code rood
Na een eerste flinterdun laagje begin januari kwam de echte kou in februari 2021, aangekondigd door sneeuwstorm Darcy. Die sneeuw was eerst een spelbreker: bij Giethoorn en op het Naardermeer lag onbetrouwbaar sneeuwijs. Vanaf 10 en 11 februari brak de golf los, met meldingen over Loosdrecht, de Molenpolder, het Paterswoldsemeer, de Weerribben en het Veluwemeer. In Zuid-Holland ging het diezelfde dagen mis: op de Graafstroom en bij Kinderdijk zakten meerdere schaatsers door het ijs.
Op 12 en 13 februari piekte de pret met lange toertochten tussen Elburg en Harderwijk en uitstekend ijs op het Naardermeer. De keerzijde was de drukte: parkeerchaos rond Loosdrecht en dringende oproepen van gemeenten en ijsclub om de Loosdrechtse Plassen te verlaten, omdat honderden schaatsers van de plas gehaald moesten worden. Een dag later viel de dooi in, en bleven alleen de Elfstedenherinneringen over aan de tocht die er in coronatijd nooit kwam.
De beste locaties van 2021: de Loosdrechtse Plassen (met de Vuntus en 't Hol), het Veluwemeer, het Naardermeer, de Molenpolder, het Paterswoldsemeer en Waterland.
December 2022: de decemberprik
Half december 2022 leverde een korte maar echte golf op. Het Pluismeer bij Lage Vuursche lag als eerste dicht; op 13 december opende de natuurijsbaan van Doorn en een dag later volgden Noordlaren en Paterswolde. Op 15 december barstte het los met fraaie beelden van Ankeveen en de Molenpolder en de eerste schaatsers op de Amsterdamse Bosbaan, maar ook met waarschuwingen, want bij Emmen gingen twee mensen door het ijs en de Rottemeren waren met 3 à 4 cm nog veel te zwak.
Vrijdag 16 en zaterdag 17 december waren de topdagen: tochten op Ankeveen, de Vuntus en zo'n vijftien kilometer Veluwemeer tussen Elburg en Harderwijk. Zondag 18 december vatte de hele golf samen in één ochtend: het Naardermeer kon om negen uur nog volledig rond, maar stond om elf uur al onder een laag smeltwater. Daarna was het voorbij.
De beste locaties van 2022: de Ankeveense Plassen, de Molenpolder, het Naardermeer, de Vuntus, het Veluwemeer en het Ilperveld.
Januari 2024: de januarigolf
De golf van januari 2024 begon op 9 januari met wind-geteisterd ijs van amper 1 tot 2,5 cm in Noord-Holland, terwijl in Friesland aan de randen van de Ryptsjerksterpolder al voorzichtig gereden werd. Op 10 januari verschenen bij zonsopkomst de eerste liefhebbers in de Weerribben. Donderdag 11 januari was de piekdag: het Leersumse Veld liep vol, op het Harderbroek in Flevoland kon een rondje van zo'n vijf kilometer worden gereden en er werd geschaatst in Naarden, Kortenhoef, de Eilandspolder en de Westbroekse Zodden.
Diezelfde piekdag toonde de keerzijde: bij Ankeveen zakten vier schaatsers door het ijs. Een tweede korte prik rond 18–21 januari eindigde met een hard leermoment bij 't Hol, waar twee schaatsers diep door ijs zakten dat in dikte wisselde van 2–3 tot 6–7 cm, hét bewijs waarom zelf meten op wisselvallig ijs geen luxe is.
De beste locaties van 2024: het Leersumse Veld, de Weerribben, het Harderbroek, de Westbroekse Zodden, Kortenhoef en het Pluismeer.
Februari 2025: de korte hoop
De winter van 2025 hield Nederland lang aan het lijntje. Pas op 17 februari kwam het ijs tot leven: in Friesland gingen de allereerste schaatsers de Ryptsjerksterpolder op. De 18e was de dag van de vragen: Westbroekse Zodden, Molenpolder, Pluismeer, Weerribben. Overal werd naar een plek gezocht. Woensdag 19 februari was het hoogtepunt, met uitstekend ijs op het Lonnekermeer bij Enschede en veel volk rond Loosdrecht, al werd dat laatste achteraf onverantwoord genoemd. Een dag later sloeg de dooi al toe: de kortste golf uit deze kroniek.
De beste locaties van 2025: het Lonnekermeer, de Ryptsjerksterpolder en de omgeving van Groningen.
Winter 2025/26: de kerstwinter
De ijswinter van 2025/26 begon op eerste kerstdag, toen de opgespoten baan in Warmond openging; op tweede kerstdag werd in Winterswijk al de eerste natuurijsmarathon verreden. Het eerste natuurijsweekend volgde op 27 december met een druk beschaatste Molenpolder, het Leersumse Veld, Kalenberg en de Bergvennen in Twente. Daarna verpestte sneeuw op het jonge ijs vrijwel alles rond de jaarwisseling.
Het hoogtepunt kwam in het weekend van 11 januari 2026: de natuurijsbanen van Amersfoort en Doorn gingen open en er werd geschaatst op het Naardermeer, het Paterswoldsemeer, het Drontermeer, de Hatertse Vennen en opnieuw de Bergvennen. Al op 12 januari werd het ijs te broos en zakte de golf in elkaar. Begin februari volgde nog een noordelijke opleving met veilig ijs op de Onlanden en Marumerlage, waarna de winter half februari uitdoofde.
De beste locaties van 2025/26: de Bergvennen, de Molenpolder, het Naardermeer, de Hatertse Vennen, het Paterswoldsemeer en het Leersumse Veld.
Wat zes ijsgolven ons leren
Zes golven in acht jaar, en de patronen zijn opvallend consistent:
- Het eerste ijs ligt vrijwel altijd op dezelfde plekken. De Ryptsjerksterpolder bij Leeuwarden opende het bal in bijna elke golf, gevolgd door ondiepe veenpolders en vennen: de Molenpolder, het Leersumse Veld, het Pluismeer, de Bergvennen. Waarom dat zo is, lees je in Waar ligt het eerste ijs?
- Vier locaties deden in álle zes golven mee: de Molenpolder, het Leersumse Veld, de Weerribben en de Loosdrechtse Plassen. Wie daar in de buurt woont, weet waar hij moet kijken.
- Een golf duurt vijf tot tien dagen, en de topdag valt meestal twee tot vier dagen na de eerste schaatsmelding. Wie wacht op "nog één nachtje vorst" schaatst geregeld helemaal niet meer.
- Sneeuw is de grootste spelbreker. In 2021 en 2025/26 legde verse sneeuw op jong ijs hele regio's stil; sneeuwijs blijft onbetrouwbaar.
- Elke golf kent zijn incidenten. In élke golf uit deze kroniek zakten mensen door het ijs, vrijwel altijd op grotere plassen of bij wisselende ijsdikte. Lees de KNSB-vuistregels en Wakken herkennen vóór je het ijs op gaat.
Zodra de volgende golf zich aandient, zie je hem aankomen op de live ijskaart, en na afloop krijgt hij zijn eigen hoofdstuk in deze kroniek.
Bron: duizenden berichten uit een actieve schaatscommunity (2018–2026), geanonimiseerd, geparafraseerd en samengevat. Data en methode: zie het chat-archief in de projectdocumentatie.